ការបំពុលខ្យល់ PM2.5 មានប្រភពពីវិស័យដឹកជញ្ជូន ឧស្សាហកម្ម ការដុតបើកចំហ ការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងគ្រួសារ ប្រភពធម្មជាតិ និងប្រតិកម្មគីមីក្នុងបរិយាកាស

១. តើអ្វីទៅជា PM2.5?

ភាគល្អិតនិចល ដែលគេហៅថា PM2.5 គឺជាភាគល្អិតនៅក្នុងខ្យល់ដែលមានអង្កត់ផ្ចិតតូចជាង ឬស្មើ 2.5 មីក្រូម៉ែត្រ ដែលតូចជាងសក់មនុស្សប្រហែល 30 ដង។ ដោយសារតែវាតូចខ្លាំង ភាគល្អិតទាំងនេះអាចចូលជ្រៅទៅក្នុងសួត ហើយសូម្បីតែចូលទៅក្នុងសរសៃឈាម បង្កគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សុខភាពមនុស្ស និងបរិស្ថាន។ ការយល់ដឹងអំពីប្រភពនៃ PM2.5 គឺជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយ និងសកម្មភាពដើម្បីកាត់បន្ថយការបំពុលខ្យល់។

សមាសធាតុគីមីដែលបង្កប់នៅក្នុង PM2.5 រួមមាន៖

សារធាតុសរីរាង្គពុល (Toxic Organics): ដូចជា Polycyclic Aromatic Hydrocarbons (PAHs) និង Dioxins (ឌីអុកស៊ីន) ដែលកើតចេញពីការដុតសំរាម និងប្លាស្ទិក។ សារធាតុទាំងនេះបង្កឱ្យកើតជំងឺមហារីក

លោហៈធ្ងន់ (Heavy Metals): រួមមាន សំណ (Lead), បារត (Mercury), កាត់មីញ៉ូម (Cadmium) និង អាសេនិច (Arsenic) ដែលភាយចេញពីផ្សែងរោងចក្រ និងការដុតឥន្ធនៈផូស៊ីល

សមាសធាតុអាស៊ីត និងអំបិល: ដូចជា Sulfates (ស៊ុលហ្វាត) និង Nitrates (នីត្រាត) ដែលកើតពីប្រតិកម្មគីមីរវាងផ្សែងឡាន និងរោងចក្រក្នុងបរិយាកាស។

២.ប្រភពចម្បង និងទិន្នន័យផលប៉ះពាល់

–      វិស័យដឹកជញ្ជូន៖ យានយន្តដែលប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនឌីសែល និងសាំង បញ្ចេញភាគល្អិតល្អិតតាមបំពង់ផ្សែង។ ការកកស្ទះចរាចរណ៍ យានយន្តចាស់ៗ គុណភាពឥន្ធនៈទាប និងបទបញ្ជាបញ្ចេញឧស្ម័នមិនតឹងរ៉ឹង ធ្វើឲ្យកម្រិត PM2.5 កើនឡើងខ្លាំងនៅតំបន់ទីក្រុង។ លើសពីនេះ ការពាក់ព័ន្ធនៃសំបកកង់ និងហ្វ្រាំងក៏បង្កើតភាគល្អិតផងដែរ ធ្វើឲ្យផ្លូវធំៗក្លាយជាប្រភពបំពុលថេរ។ សារធាតុគីមីដែលបញ្ចេញរួមមាន Nitrogen Oxides (NOx​) ដែលបង្កឱ្យមានការរលាកសួតខ្លាំងក្លា

–      សកម្មភាពឧស្សាហកម្ម៖ រោងចក្រ ស្ថានីយ៍ថាមពល រោងឥដ្ឋ រោងស៊ីម៉ង់ត៍ និងឧស្សាហកម្មកែច្នៃលោហៈ បញ្ចេញ PM2.5 ច្រើនតាមរយៈការដុតថ្មកាបូន ប្រេង និងឥន្ធនៈផ្សេងៗ។ នៅតំបន់ជាច្រើន បច្ចេកវិទ្យាចាស់ និងប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យបំពុលមិនមានប្រសិទ្ធភាព បង្កឲ្យភាគល្អិតរាលដាលទៅកាន់សហគមន៍ជុំវិញ។ សារធាតុគីមីដែលបញ្ចេញរួមមាន Sulfur Dioxide (SO2)​ដែលអាចបង្កឱ្យកើតអាឡែស៊ី និងហឺត

–      ការដុតសំរាម និងសំណល់ដោយចំហរ៖ រួមមានការដុតសំរាមគ្រួសារ សំណល់កសិកម្ម ប្លាស្ទិក និងជីវម៉ាស ឬការដុតព្រៃ។ ការដុតបែបនេះបញ្ចេញភាគល្អិតពុលរួមជាមួយសារធាតុគីមីគ្រោះថ្នាក់ ដូចជា ឌីអុកស៊ីន និងលោហៈធ្ងន់ ដែលជាញឹកញាប់កើតឡើងជិតតំបន់លំនៅឋាន និងបង្កហានិភ័យសុខភាពខ្ពស់ ជាពិសេសចំពោះកុមារ និងមនុស្សចាស់

–      ការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងគ្រួសារ ពិសេសនៅតំបន់ជនបទ និងគ្រួសារដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប។ ការចម្អិនអាហារ និងកំដៅដោយប្រើឥន្ធនៈ អុស ឬថ្មកាបូន និងសំណល់ដំណាំ បង្កើត PM2.5 ខ្ពស់ទាំងក្នុងផ្ទះ និងក្រៅផ្ទះ។ ការខ្វះប្រព័ន្ធបរិច្ឆេទខ្យល់ល្អ ធ្វើឲ្យមនុស្សប៉ះពាល់កាន់តែខ្លាំង និងធ្វើឲ្យការបំពុលខ្យល់ក្នុងគ្រួសារក្លាយជាហានិភ័យសុខភាពធំបំផុតមួយនៅលើពិភពលោក

–      ប្រភពធម្មជាតិ៖ ទោះបីសកម្មភាពមនុស្សជាញឹកញាប់ធ្វើឲ្យផលប៉ះពាល់របស់វាកាន់តែធ្ងន់។ អគ្គិភ័យព្រៃឈើ ព្យុះធូលី និងការផ្ទុះភ្នំភ្លើង បញ្ចេញភាគល្អិតល្អិតចូលទៅក្នុងបរិយាកាស។ ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុបានបង្កើនភាពញឹកញាប់ និងភាពខ្លាំងនៃអគ្គីភ័យព្រៃឈើនៅតំបន់ជាច្រើន បម្លែងបញ្ហាតាមរដូវឲ្យក្លាយជាបញ្ហារយៈពេលវែង

–      ប្រតិកម្មគីមីក្នុងអាកាស៖ ឧស្ម័នដូចជា ស៊ុលហ្វ័រឌីអុកស៊ីត អុកស៊ីតអាសូត និងអាម៉ូន្យាក់ ដែលបញ្ចេញពីយានយន្ត កសិកម្ម និងឧស្សាហកម្ម អាចប្រតិកម្មគ្នានៅក្នុងខ្យល់ ដើម្បីបង្កើតភាគល្អិតល្អិតថ្មីៗ។ នេះមានន័យថា PM2.5 មិនត្រឹមតែបញ្ចេញដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែអាចកើតឡើងឆ្ងាយពីប្រភពដើមផងដែរ ដែលធ្វើឲ្យការគ្រប់គ្រងកាន់តែស្មុគស្មាញ។

ទិន្នន័យគួរឱ្យកត់សម្គាល់៖

យោងតាមអង្គការសុខភាពពិភពលោក (WHO) ការបំពុលខ្យល់បណ្តាលឱ្យមនុស្សប្រហែល ៧ លាននាក់ ស្លាប់មុនអាយុជារៀងរាល់ឆ្នាំ។

ភាគល្អិតនិចល PM2.5 ដែលមានអង្កត់ផ្ចិត ≤2.5µm អាចជ្រាបចូលទៅក្នុងអាល់វីអូលសួត (Alveoli) និងចូលទៅក្នុងចរន្តឈាមដោយផ្ទាល់។

សរុបមក ភាគល្អិតនិចល PM2.5 មានប្រភពពីវិស័យដឹកជញ្ជូន ឧស្សាហកម្ម ការដុតបើកចំហ ការប្រើប្រាស់ថាមពលក្នុងគ្រួសារ ប្រភពធម្មជាតិ និងប្រតិកម្មគីមីក្នុងបរិយាកាស។ ទោះបីមានប្រភពខ្លះជាធម្មជាតិក៏ដោយ ការបំពុលភាគច្រើនបណ្តាលមកពីសកម្មភាពមនុស្ស ហើយអាចកាត់បន្ថយបាន។ ការកាត់បន្ថយភាគល្អិតនិចល PM2.5 ត្រូវការថាមពលស្អាត ច្បាប់តឹងរ៉ឹង ការគ្រប់គ្រងសំរាមប្រសើរ ការដឹកជញ្ជូនប្រកបដោយចីរភាព និងការយល់ដឹងជាសាធារណៈ។ ការដោះស្រាយប្រភពទាំងនេះមិនត្រឹមតែជាកាតព្វកិច្ចបរិស្ថានទេ ប៉ុន្តែជាការវិនិយោគសំខាន់ក្នុងសុខភាពសាធារណៈ និងគុណភាពជីវិត។